De one-size-fits-all-benadering van pijnbestrijding zou tot het verleden moeten behoren. Maar zo ver zijn we nog niet. Wat is de oorzaak?
Pijn is een van de eerste klachten waarvoor de medische wetenschap op zoek ging naar een oplossing. Duizenden jaren lang werden voor pijnklachten standaardbehandelingen toegepast, ongeacht het geslacht van de patiënt. Dat vrouwen pijn anders ervaren dan mannen en minder goed reageren op bestaande pijnstillers, is pas recentelijk meer aandacht voor gekomen. Mede om die reden opent het Erasmus MC in Rotterdam een nieuw vrouwencentrum: het Women’s Health Research & Innovation Center.
Onderzoek in vakblad eClinicalMedicine toont aan dat meisjes en vrouwen meer hevige pijn ervaren dan mannen en vaker kampen met chronische aandoeningen als migraine, prikkelbaredarmsyndroom, fibromyalgie en artrose. Toch zijn artsen geneigd om vrouwen met pijnklachten eerder zonder behandeling naar huis te sturen dan mannen.
Bekende pijnstillers zijn bij vrouwen minder effectief
Tegelijkertijd tonen verschillende onderzoeken aan dat pijnstillers zoals ibuprofen, steroïden en opioïden niet zo effectief zijn bij vrouwen als bij mannen. Hoe komt dat? Daar zijn experts nog altijd niet over uit, zegt Elizabeth Losin, neurowetenschapper aan de Penn State University (VS) die sekseverschillen in pijnrespons en pijnperceptie bestudeert.
Voor 1993 waren onderzoekers in de Verenigde Staten bijvoorbeeld niet verplicht om vrouwen op te nemen in klinisch onderzoek dat werd gefinancierd door de National Institutes of Health, de grootste publieke financierder van klinisch onderzoek in het land.
Dat was gebaseerd op het idee dat de menstruatiecyclus van vrouwen de testresultaten zou beïnvloeden en op de angst om een potentiële zwangerschap te schaden. Onderzoekers gingen ervan uit dat een medicijn dat veilig en effectief was bij mannen, dat ook voor vrouwen zou zijn. De waarheid steekt anders in elkaar. ‘We weten nog niet zo veel over de biologie van vrouwen en hoe die zich verhoudt tot pijn,’ zegt Losin.
Waarom is pijnmedicatie minder effectief voor vrouwen?
Wetenschappers hebben inmiddels wel hypothesen geformuleerd over waarom pijnmedicatie soms niet werkt bij vrouwen. In de meeste theorieën wordt de oorzaak gelegd bij geslachtshormonen, zegt Kiran Patel, directeur pijngeneeskunde in het Lenox Hill Hospital Northwell Health in New York.
Oestrogeen, waarvan vrouwen meer produceren dan mannen, vertraagt de werking van de maag, verhoogt de hoeveelheid lichaamsvet en vermindert de hoeveelheid van bepaalde eiwitten in het bloedplasma waaraan medicijnen zich binden. Dit zijn allemaal factoren die van invloed kunnen zijn op de werking van medicijnen.
Daarnaast is het immuunsysteem van vrouwen actiever dan dat van mannen, deels veroorzaakt door geslachtshormonen. Als gevolg hiervan hebben vrouwen sterkere ontstekingsreacties, wat mogelijk verklaart waarom ze vaker pijnstillers krijgen voorgeschreven en hogere doses nodig hebben voor hetzelfde effect.
Waarom hebben vrouwen meer bijwerkingen van pijnstillers?
Doordat vrouwen in het verleden niet werden opgenomen in klinisch onderzoek, weten we van veel beschikbare medicijnen niet precies wat de bijwerkingen en veiligheidsrisico’s zijn.
In een onderzoek uit 2020 werden grote sekseverschillen aangetroffen in de manier waarop het lichaam 86 verschillende medicijnen afbreekt, waaronder morfine en prednison. Vrouwen breken bijna alle medicijnen langzamer af dan mannen, wat leidt tot hogere concentraties in het bloed en meer vervelende bijwerkingen, zoals misselijkheid, hoofdpijn en hallucinaties.
Bijwerkingen van bepaalde medicijnen zijn soms zo ernstig dat vrouwen weigeren om hogere doses te nemen, zegt Patel, of helemaal stoppen met hun medicatie.
De gevolgen van niet-behandelde pijn bij vrouwen
Vrouwen die niet de pijnstilling krijgen voorgeschreven die ze nodig hebben, kunnen daar verregaande gevolgen van ondervinden. Ten eerste is de kans groter dat een aandoening verergert, waardoor de hersteltijd toeneemt en de kans groter wordt dat ze complicaties ervaren, aldus Patel. Ondertussen worden dagelijkse taken zoals werken, sociale aangelegenheden of voor de kinderen zorgen lastiger om uit te voeren.
Het helpt niet dat vrouwen ‘meer verantwoordelijkheden hebben waar niet over te onderhandelen valt’, zegt Amy Baxter, voormalig kinderarts op de eerste hulp en pijnonderzoeker.
Uit een enquête uit 2019 in de Verenigde Staten bleek bijvoorbeeld dat vrouwen in heteroseksuele relaties vaker dagelijks koken, schoonmaken, de was doen, afwassen, boodschappen doen en voor kinderen zorgen. ‘In hoe de maatschappij op dit moment is ingericht, is het voor een man gemakkelijker om taken neer te leggen dan voor een vrouw,’ zegt Baxter.
De toekomst van pijnbehandeling voor vrouwen
Deskundigen stellen dat er nog veel meer kan worden gedaan om de transparantie binnen klinisch onderzoek te verbeteren, met het doel dat vrouwen veilige en effectieve opties hebben voor pijnverlichting.
Maar er is al enige verbetering. Onderzoekers proberen bijvoorbeeld biomarkers te identificeren die pijn bij vrouwen kunnen kwantificeren en de ontwikkeling van nieuwe behandelingen kunnen versnellen. In de tussentijd is het belangrijk dat vrouwen met pijn voor zichzelf opkomen, zegt Losin. ‘Het zou onze verantwoordelijkheid niet moeten zijn, maar hoe meer onderzoek je van tevoren kunt doen om actiever deel te nemen aan je zorg, hoe beter je af bent.’
Bron: National Geographic